បេះដូងដាមពណ៌

ក្រដាសសងាយដាម

"យុវជនថ្នឹកនឹងខ្លួនឯងតែងប្រើវិជ្ជាជាប្រយោជន៍។ សម្រាប់អ្នកនយោបាយ ឈ្លាសវៃ ប្រើយន្តការណ៍ជាឧបករណ៍បម្រើជាតិសាសន៍។ ផ្ទុយពីឃ្លាខាង លើ ចំពោះយុវជនណាដែលមិនពុះពាររៀនសូត្រ មិនរៀបចំខ្លួនធ្វើជាជន ស្នងសង្គមទេ នោះនឹងត្រូវរាប់បញ្ចូលខ្លួនជាបន្ទុករបស់សង្គម។ ចំពោះ អ្នកនយោបាយណាដែលខ្វះចិត្តសប្បុរសពិត នឹងយកទីលានប្រយុទ្ធបង្ហូរ ឈាមជនជាតិខ្លួន ជាអាសនៈបង្អួតកម្លាំង។ វប្បធម៌នៃកាប្រទាញកម្លាំងគ្នា ខ្វះឆន្ទៈរាស្ត្រនេះគឺជាវប្បធម៌ដែលប្រឡាក់ ជាប់ផ្នត់គំនិតយុវជនស្រករក្រោយដាមតជំនាន់។ ដូច្នេះហើយទើបសៀវភៅ “ក្រដាសសងាយដាម” នេះនឹងសាកល្បងអធិប្បាយទស្សនៈមួយចំនួន តាមរបត់នៃទង្វើខ្លះៗក្នុងសង្គម ដែលខ្វះភាពជាបងប្អូន ខ្វះការពិចារណា ខ្វះភាពជាអ្នកដឹកនាំ មកវែកញែកតាមបច្ចេកទេសទស្សនៈខ្លីៗ ដើម្បីរម្លឹក ខ្លួនថា “យើងគួរតែដាំទង្វើបែបណាសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ”។ បងប្អូនជាទីរាប់អាន សូមបងប្អូន “អានដើម្បីដឹងសិន សឹមយល់ជាក្រោយ”។ គ្មានអ្វីៗដែលលេចរូបរាងមកល្អឥតទាស់ពីដំបូងទេ។ យើងដូចគ្នា គ្រួសារ ដូចគ្នា សង្គមក៏ដូចគ្នាដែរ សុទ្ធចាប់ពីផ្តើមពីពេលនេះ។ ដាំដុះទង្វើថ្ងៃនេះ បែបណា សង្គម១០ឆ្នាំក្រោយ នឹងប្រឡាក់បែបនោះ។"

អក្សរសិល្ប៍ បារាំង​សតវត្សទី២០

អក្សរសិល្ប៍បារាំង ជាចំណែកមួយដ៏សំខាន់ នៃការសិក្សាប្រវត្តិ នៃ គំនិត ទាំងឡាយ (l'histoire des idées) ដែលបានជំរុញពិភព លោកឲ្យដើរ ជាសន្សឹមៗឆ្ពោះ ទៅរកវឌ្ឍនភាពសង្គម និង ការយល់ដឹង អំពី អត្ថប្រយោជន៏ នៃ សេរីភាព ពោល គឺសេចក្តី ថ្លៃថ្នូរ របស់មនុស្ស ។ គឺនៅក្នុងន័យនេះហើយដែលខ្ញុំបានសម្រេច សរសេរ សៀវភៅនេះជាភាសាខ្មែរ សម្រាប់ឲ្យកូនខ្មែរពិចារណា អំពីតួនាទី និងសិទ្ធិ របស់មនុស្សម្នាក់ៗនៅក្នុងជីវិតជាទូទៅ និង នៅក្នុងសង្គមនីមួយៗ ។ កន្លងមក អ្នកប្រាជ្ញ ខ្មែរបានចងក្រងស្នាដៃជាច្រើន ដែលទាក់ទង នឹង វប្បធម៌បរទេស ដូចជា រឿង សាមកុក ឬ ស្រីហិតោបទេស ជាដើម ។ តាមរយៈប្រលោមលោក សម័យទំនើប និង សិក្សាកថាមួយចំនួន ព្រមទាំងការបកប្រែសៀវភៅបរទេសខ្លះៗ កវី និង អ្នកនិពន្ធខ្មែរ ក៏បាន នាំមកឲ្យខ្មែរយើង នូវឧបករណ៍ ជាច្រើនដែលបានផ្តល់ទៅឲ្យ វប្បធម៌ ខ្មែរយើងនូវលក្ខណៈ វិសេសវិសាល និងសម្បូណ៍បែបថែមទៀត ។ ទស្សនៈ ផ្សេងៗ ដែលខ្ញុំបានដកស្រង់ចេញ ពី ស្នាដៃ របស់ អ្នកនិពន្ធបារាំង យកមកវិភាគក្នុងសៀវភៅនេះ ទោះជាពុំបានច្រើនប៉ុន្មានក្តី ក៏ជាចំណែកមួយ នៃ គំនិតទាំងឡាយ ដែលបានធ្វើឲ្យពិភពលោក កាន់តែមានពន្លឺសម្រាប់ដោះ ស្រាយបញ្ហាមនុស្សជាតិ និង យល់ដឹងអំពីមូលលហេតុ នៃ អាថ៌កំបាំងនានាដែរ ។ លោក វ៉ាន់ឌី កាអុន កើតនៅថ្ងៃ ១៩ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤២ នៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ នៅស្រុកបារាំង (លោក ធ្វើការចិញ្ចឹម គ្រួសារយ៉ាង លំបាកលំបិន មុននឹងបានក្លាយទៅជាអ្នកកាសែត នៃ វិទ្យុបារាំង អន្តរជាតិ (Radio France Intematonitis) (ទៅ ថ្ងៃ ១ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ។ គឺនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ នោះហើយដែល លោក បាននិពន្ធសៀវភៅមួយ មានចំណងជើងថា Cambodige ouila politique sans les Cambodgiens “ប្រទេសកម្ពុជា ឬ នយោបាយ ដែលគ្មានការចូលរួមចំណែកពី ជនជាតិខ្មែរ បោះពុម្ពផ្សាយ នៅត្រីរស្មាន ឡារម៉ាតង់ (L'Harmattan) ។ នៅថ្ងៃ ១៩ កក្កដាឆ្នាំ ១៩៩៥ លោក បានសុំឈប់មួយរយះសិន ដើម្បីបញ្ចប់និក្ខេបបទ បណ្ឌិត ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនៅមហាវិទ្យាល័យ អក្សរសាស្ត្រ និង មនុស្សសាស្ត្រ នៅទីក្រុងនិស្ស “Nice ស្តីពី «ការពិបាករបស់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការសម្របខ្លួនទៅក្នុង បរិបទ នៃ ពិភពលោក សម័យទំនើប » (Contribution à l'etude du Cambodge et de ses difficultés dinsertion au monde moderne ) ។ នៅ ថ្ងៃ ៣០ មិនា ឆ្នាំ ១៩៩៧ លោក បានត្រឡប់មក ធ្វើការ នៅ វិទ្យុ បារាំង អន្តរជាតិ វិញរហូតដល់ ថ្ងៃ ២០ មិថុនា ឆ្នាំ ២០០៧ គឺ ថ្ងៃដែលលោកចូល និវត្តន៏ ។ នៅពេលនោះ លោកមានអាយុ ៦៥ ឆ្នាំ ។

សុរិយា

សុរិយា ជា​ឆ្មា​មាត់​ឆៅ រឿង​ណា​ល្អៗ​មិន​សូវ​ចេះ​សរ​សើរ​លើកដៃ​លើក​ជើងទេ តែ​បើ​ទើស​ចិត្ត​ដឹង​តែ​និយាយ​ប្រាវៗ​ហើយ ។ តែ​ក្រៅ​ពី​ភាព​ឆ្លាត​វៃ​ ប៉ិន​ប្រសប់ឆាប់​យល់​ការ នាងឈឺ​ឆ្អាល​​ជួយ​គេ ហើយ​ជា​ពិសេស​ជួយដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ឱ្យ​មនុស្ស​ដែរ ។

ប្រលោមចិត្តភាគ ១

កម្រងរឿងក្រៅភព

ស្នាដៃ​មួយ​នេះ​មាន​បញ្ចូល​រឿង​ខ្លី​ចំនួន​បី​ ក្នុង​នោះ រឿង រុយ ទទួល​បាន​ភាព​ល្បី​ល្បាញ​ពេញ​ពិភព​លោក ដោយ​សារ​សាច់​រឿងប្រតិដ្ឋ​ បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ ដែល​តួអង្គ​ឯក​ចូល​ផុង​ខ្លួន​យ៉ាង​ជ្រៅ​ទៅ​ក្នុង​របក​គំហើញ​ ដ៏​អស្ចារ្យ​មិន​ធ្លាប់​មាន​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​មនុស្ស​ជាតិ ។

ទីបញ្ចប់នៃយើងទាំងពីរ

"«ទីបញ្ចប់នៃយើងទាំងពីរ» ជាស្នាដៃមួយដែលនិយាយអំពីឆាកជីវិតដ៏ជូរចត់ កម្សត់ វេទនា របស់ក្មេងស្រីម្នាក់ដែលបង្កឡើងដោយគ្រួសារនាងផ្ទាល់។ គ្រប់គ្នាអាចនឹងគិតថា នាងជាក្មេងស្រីដែលមានសំណាង ព្រោះបានកើតមកជាកូនស្រីតែម្នាក់នៅក្នុងគ្រួសារអភិជន។ មិនមានអ្នកណានឹកស្មានដល់ថា ចំពោះនាង វាគឺជានរកនៅក្នុងឋានសួគ៌នោះឡើយ។ ទោះយ៉ាងណា នាងមិនដែលចុះចាញ់ នាងមិនដែលបោះបង់ ហើយនាងក៏មិនដែលនឹកនាចង់សម្លាប់ខ្លួន។ នាងតែងតែរឹងមាំ តែងតែតស៊ូប្រឹងរស់ព្រោះតែពាក្យថា «កតញ្ញូ» ហើយក៏ព្រោះតែភាពកតញ្ញូរបស់នាងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យនាងបានជួបនឹងបុរសដ៏ល្អម្នាក់ ជាបុរសដែលស្ម័គ្រចិត្តទទួលយកគ្រប់យ៉ាងក្នុងជីវិតនាង និងព្រមលះបង់គ្រប់យ៉ាងដើម្បីទាញនាងចេញពីនរកមួយនេះ។ «ទីបញ្ចប់នៃយើងទាំងពីរ» មិនមែនជារឿងស្នេហាផ្អែមល្ហែម ប៉ុន្តែខ្ញុំសង្ឃឹមថា អ្នកនឹងបានរៀនសូត្រពីជីវិតក្មេងស្រីដ៏រឹងមាំម្នាក់នេះ ហើយនៅថ្ងៃអនាគត ពេលដែលអ្នកបានក្លាយជាម្តាយ ជាឪពុកគេ អ្នកនឹងដឹងថា ក្នុងនាមជាឪពុកម្តាយដែលមានទំនួលខុសត្រូវ អ្នកគួរចិញ្ចឹម និងគួរផ្តល់ក្តីស្រលាញ់ដល់កូនដោយរបៀបណា។"

មន្តមេត្រី

ក្នុងសម័យយុគមាសនៃទសវត្ស៦០ រឿងរ៉ាវស្នេហារវាងផលិតករភាពយន្តនិងសិល្បការនីផ្នែកល្ខោននិយាយប្រចាំវិទ្យុជាតិដែលមហាជនធ្លាប់បានដឹងលឺកាលពីសម័យនោះត្រូវបានសើរើឡើងវិញ ក្រោយពេលយុវតីម្នាក់ទទួលបានដឹងដំណឹងប្រកាសស្វែងរកលោកយាយរបស់ខ្លួន។

ព្រលឹងនាយរោង

កាលពីឆ្នាំ ១៩៩៤ ខ្ញុំបានថតខ្សែវីដេអូរឿងព្រេងបូរាណប្រឌិតមួយ រឿង ឈ្មោះថា “បុប្ផាពស់វែក "ដែលជាភាគបន្តពីរឿង “ឥន្ត្រីកុមារ ។ រឿងនេះ ខ្ញុំបានតម្រូវឱ្យនាង ពិសិដ្ឋ ពាលីកា ដើរជាតួនាងបុប្ផា ពស់វែក រួមជាមួយតួប្រុសស្រីសំខាន់ៗឯទៀតជាច្រើន ។ ប៉ុន្តែ ໄອ ប្រសិទ្ធិ ដែលកាលក្នុងរឿង "ឥន្រ្ទីកុមារ” ដើរជាតួរាហ៊ូ ដល់មកក្នុង រឿង បុប្ផាពស់វែក មិនបានដើរជាតួនេះទៀតឡើយ ខ្ញុំបានប្តូរដាក់ ទេព រិន្ទដារ៉ូ ជំនួសវិញ ដោយសារ ខៃ ប្រសិទ្ធិ ជាប់រវល់ត្រូវទៅ សំដែងសិល្បៈនៅប្រទេសអូស្ត្រាលី ។

តាយហោង​១

"«សង្ស័យណាស់! ផ្ទះនេះច្បាស់ជាមិនស្រួលហើយ» សំឡេងមនុស្សស្រីពីរនាក់អង្គុយនិយាយគ្នានៅក្នុងផ្ទះនោះទាក់ទាញការចង់ដឹងចង់ឮរបស់ម្ចាស់ផ្ទះកាន់តែខ្លាំងទើបគេផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់មិនឱ្យមានចន្លោះសូម្បីតែមួយពាក្យ។ «មិនស្រួលរឿងអ្វីមីង?» «គេថាសពដែលស្លាប់ដោយសារគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍គេមិនឱ្យយក មកធ្វើបុណ្យនៅក្នុងផ្ទះទេ វាជាខ្មោចតាយហោងកាចអាក្រក់ណាស់ ពីណាគេរាសីដាក់ដឹងតែវាកាច់យកតៗគ្នាមិនខាន»ស្ត្រីអ្នកនិយាយសង្កត់សំឡេងហាក់ទាមទារចំណាប់អារម្មណ៍ពីអ្នកស្តាប់ កាន់តែខ្លាំង។ «តែក្រែងពេលយកមកគេធ្វើពិធីអីស្រួលបួលតមីង» «ម៉ែអាពិធីទៀតក៏ឃាត់មិនជាប់ដែរ មិនអ៊ីចឹងមិនមែនគ្រាន់តែបុណ្យ៧ថ្ងៃមកដល់ភ្លាមក៏ស្លាប់ម្នាក់ទៀតទេ» «ទេ! គួរឱ្យជឿដែរហ្ន៎អ្នក...សម័យឥលូវនេះប្រមាថមិនបាន» «ហ្នឹងហើយបានជាគេចេះតែនិយាយថាអាគមផ្សំអាយូស បើមិនជឿកុំប្រមាថក្រែងវាបានចួបពិត» ម្ចាស់ផ្ទះឈរសម្លឹងមើលអ្នកជិតខាងដែលបំបែកផ្លូវគ្នាដើរចេញ ព្រមទាំងសម្លឹងមើលទៅកាន់តួផ្ទះរបស់ខ្លួនដោយអារម្មណ៍ច្របូកច្របល់ និងពោរពេញដោយសំណួរពេញខួរក្បាល។ តើជំនឿនេះវាមានពិតឬទេ?"

និរីក្រដាស

ឃាតកម្មអមនុស្សកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់បន្សល់ជាចម្ងល់ទៅដល់អតីតកាល។ ការស្វែងរកចម្លើយអាចមិនមែនជាត្រើយនៃការបញ្ចប់។ គ្រប់ជំហានជំពាក់នឹងការប្រតិដ្ឋ ការពិតអាចមានតែមួយ។ សន្លឹកវេទគ្រងជីវិតដែលបានបាត់បង់ ប្រសិនជាម្នាក់រស់ ម្នាក់ទៀត នឹងស្លាប់។

មានុច្ឆា

តំណាលពីនាងមានុមេរា ស្រស់ស្អាតអស្ចារ្យលើស្រីទាំងពួង។នាងជាភីលៀង របស់បុត្រីពៅនៃស្តេចភុជង្គនាគ តែបែរធ្វេសប្រហែល បណ្តាលឱ្យបាត់ ត្បូងរំដួល។ នាងត្រូវបណ្តាសាគ្មានប្រណី ក្លាយខ្លួនជាត្រីក្បាលជាមនុស្ស ត្រូវគេផ្តល់នាមថា «មានុច្ឆា»។

វិស្សមការអំពិលអំពែក

វិស្សមកាលដ៏ខ្លីមួយ ប្រែក្លាយជាថ្ងៃដែលធ្វើឱ្យខ្ញុំចងចាំ ចាំរាល់ពាក្យសន្យាដែលសល់ត្រឹមសម្ដី ព្រោះអ្វីៗបានរសាត់បាត់ទៅតាមកម្លាំងទឹកសមុទ្រ ដែលបោកវិលវល់ពុំមានកោះត្រើយ។គ្រប់ទិនទិវា ខ្ញុំបន់ស្រន់សូមកុំមានពេលថ្ងៃ ឲ្យមានតែពេលយប់ ឱ្យខ្ញុំលន់លក់នៅក្នុងសុបិន ដែលមានគេនៅក្បែរ។