អក្សរសិល្ប៍បារាំង សតវត្សទី១៩

វាសនានាងម៉ារីណា

រហូតមកទល់ពេលនេះ៖ រឿងរ៉ាវរបស់នាង ម៉ារីណា បូជា ដ៏ស្រស់ ចំរោង ដែលត្រូវគេពុំយប្រហារដោយជះទឹកអាស៊ីដកាលពីថ្ងៃទី ៥ ខែ ធ្នូ ១៩៩៩ ក្នុងគោលបំណងបំផ្លាញសម្ផស្ស រហូតដល់នាងទទួលរងគ្រោះ របួសជាដំណំនោះ៖ កំពុងថិតនៅជាចំណុចក្តៅបំផុត ក្នុងបណ្តាព្រឹត្តិការណ៍ សប្បដិភ័យទាំងឡាយដែល តែងតែមានជារឿយៗនៅក្នុងសង្គមខ្មែរនាពេល បច្ចុប្បន្ននេះ ។

មុខនាង

នាងមានរូបសម្រស់ស្រស់ស្អាត មានទាំងកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញ ជាទីពេញនិយម ព្រមទាំងទទួលបានក្តីស្រលាញ់ពីអ្នកសំណាក់មនុស្សជុំវិញខ្លួន គ្រប់យ៉ាងដែលនាងមានសឹងតែល្អឥតខ្ចោះទៅហើយ ប៉ុន្តែមហិច្ឆតាមិនបានឱ្យនាងមានអារម្មណ៍ស្កប់ស្កល់ឡើយ។

និស្ស័យ

កំណត់ត្រាអ្នកស្នង

ពុទ្ធិកាជាមួយនឹងសុបិនពិតដែលពិបាកចាកចេញរឿងដែលនាងជួបប្រទះ បាននាំនាងទៅកាន់ប្រភពដើមនៃការស្នង។ ពួកនេះវាមិនមែនជាពពួកធម្មតាឡើយ អ្នកខ្លះគេហៅពួកវាថា ជាពពួកចំបួរ ឬល្បាក់សា គេត្រូវបានកំណត់ថាជាវិញ្ញាណដូនតាដែលធ្លាប់រៀនគ្រូ ហើយពួកវាក៏មកតាមកូនចៅឱ្យកាន់បន្ត។

លម្អងដួង​ចិត្ត

"ខ្ញុំឈ្មោះ លម្អង ខ្ញុំគ្រាន់តែជារបស់ដ៏តូចមួយ ហើយជីវិតមួយនេះក៏តូចដូចល្អងធូលី តែខ្ញុំក៏នៅតែអាចធ្វើកិច្ចការតូចៗ ដើម្បីចូលរួបជាមួយនឹងពិភពលោកដ៏ធំមួយនេះដែរ។ រវាងការដើរទៅរកក្តីស្រមៃរបស់ខ្លួនឯង ឬក៏គ្រាន់តែនៅទីកន្លែងណា ដែលកំពុងតែ បាន មនុស្សត្រូវការវត្តមានរបស់យើងបំផុត…"

សោកនាកម្មនៃការអផ្សុករបស់អ្នកស្រីបូវ៉ារី

សិស្សានុសិស្ស និង និស្សិតដែល បានសិក្សាអក្សរសិល្ប៍បារង ស្គាល់ប្រលោមលោករបស់លោក « ត្រូវស្ដារ ហ្គូប៊ែរត៍ » (Gustave Flaubert) នេះច្បាស់ណាស់ ។ ប៉ុន្តែ សព្វថ្ងៃនេះ ដោយការសិក្សា អក្សរសិល្ប៍បារាំង បានត្រូវបង្រួមមកត្រឹមការសិក្សរភាសបារសុទ្ធ សាធទៅវិញ សិស្សានុសិស្សវខ្មែរយើងពុំអាចក្រេបជញ្ជក់យកអង្គរស ពិតប្រាកដនៃប្រលោមលោកនេះបានឡើយ ។ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅ នឹងសេចក្តីត្រូវការដ៏សំខាន់នេះ ខ្ញុំសូមធ្វើវិភាគទានខ្លះៗ ដើម្បីទ្រទ្រង់ នូវគំនិតមនុស្សធម៌និយម ដែលអាចរលាយសាបសូន្យហើយសរការ ប្រស្រ័យទាក់ទងរវាងវប្បធម៌និងវប្បធម៌ធ្ងរទៅៗ ជាលំដាប់ ។ ម៉្យាង ទៀតអក្សរសិល្ប៍បារាំងនេះជាគោលគំនិតមនុស្សធម៌មួយ យ៉ាងមាំដែល ជាមូលដ្ឋាននៃវិទ្យាសាស្ត្រមនុស្ស (Sciences Humaines) ជាពិសេស ចិត្តវិទ្យា និងសង្គមវិទ្យា ។ ការទាក់ទងរវាងវប្បធម៌និងវប្បធម៌ ជា មធ្យោបាយដ៏ល្អបំផុតក្នុងការស្ថាបនាសន្តិភាព ពោលគឺជាមធ្យោបាយ នៃការយោគយល់ផ្លូវចិត្ត ផ្លូវគំនិតរវាងជាតិនិមួយ ៗ ដែលជាកាតព្វកិច្ច ដ៍ធំធេង ហើយដ៏ពិបាករបស់អ្នកប្រាជ្ញ ទស្សនវិទូ កវី និងអ្នកនយោបាយ គ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ។ អានាគតអង្គទូតខ្មែរយើង (nos futurs diplomates) ពុំអាចបំពេញករណីយកិច្ចរបស់ខ្លួនឲ្យបានហ្មត់ចត់ឡើយ ប្រសិនបើ «គេពុំព្រមទទួលស្គាល់ ឬ ចេះអក្សរសិល្ប៍នៃប្រទេសជាមិត្តឲ្យបានបាស់លាស់ ។ ដោយខេមរយានកម្ម បានធ្វើដំណើរដែលទៅមុខពេក ទៅហើយ និស្សិតនៅមហាវិទ្យាល័យអក្សរសាស្ត្រ និង មនុស្សសាស្ត្រ នៃសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ក៏គ្មានលទ្ធភាពនឹងសិក្សាអក្សរសិល្ប៍ទាំងនេះឲ្យ ជ្រៅជ្រះដែរ ហើយនៅក្នុងករណីនេះគ្មានមូលដ្ឋានបទៅឡើយក្នុង ការសិក្សាចិត្តវិទ្យា សង្គមវិទ្យា និង និតិវិទ្យា ដែលសុទ្ធតែជាឧបករណ៍ នៃវិទ្យាសាស្ត្រមនុស្ស ។ គឺនៅក្នុងគោលគំនិតពង្រីកពង្រឹងមូលដ្ឋាន នៃវិទ្យាសាស្ត្រនេះហើយ ដែលខ្ញុំខិតខំធ្វើវិភាគទាននេះ ទោះបើតូច ស្តើងយ៉ាងណាក្តី ។

មរណភាពនៃសង្សារខ្ញុំ

នៅលើពិភពលោក នៅក្នុងប្រទេស ឬនៅក្នុងសង្គមនៃរបេតយោ បាយ កើត ចាស់ ឈើ ស្លាប់ នេះ គ្មានមនុស្សណាម្នាក់អួតថាគ្រាន់ បើ ឬអស្ចារ្យជាងអ្នកណានោះទេ ? ។ បើគ្រាន់បើតិមិនកើត មិនចាស់ មិនឈឺ មិនស្លាប់ ដែលមានតែ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់មួយអង្គប៉ុណ្ណោះ ដែលក្រោយពីទ្រង់ត្រាស់ដឹងរកឃើញ នូវអរិយសច្ចៈធម៌ទាំងបួននេះហើយ ទ្រង់ក៏រកឃើញផ្លូវមួយទៀតសំរាប់ រំដោះជីវិតឱ្យចេញចាកផុត ពីទុក្ខកង្វល់ទាំងអស់នេះបាន ។ ឯមនុស្សដូចយើង ដូចគេ ដូចឯងនេះ សុទ្ធជាឈ្លើយនៃសង្រ្គាម តើសង្រ្គាមលោភៈ ទោសៈ មោហៈ នោះឯង ។

ទឹកភ្នែកឃាតករ

អ្នកខ្លះតែងនិយាយថា ពេលយប់ឡើង កន្លែងដែលគួរឱ្យខ្លាច ញញើតបំផុតនោះ មានតែនៅទី ចាំឆាដុតខ្មោច ឬនៅវាលកប់ខ្មោចតែ ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះនៅទីនោះស្ងាត់ជ្រងំ លន្លង់លន្លោច ស្រងេះស្រងោច ម្រមានអ្នកណាហ៊ានឆ្លងកាត់សោះឡើយ ។ ឬក៏ចង់និយាយដល់ទី សួ សានថានស្ងាត់ ក្នុងព្រៃឆ្ងាយៗ នៃជនបទស្រែចំការដ៏ស្ងាត់ជ្រងំ មិន ដូចទីក្រុង ដែលគេថាសប្បាយអ្វីអែរទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ គ្មានអ្វីដែលគួរ ឱ្យខ្លាចញញើតសោះ ។

ផ្កាយប្រភា

ដួងផ្កាយរាប់រយគ្មានរស្មីនឹងពន្លឺព្រះចន្រ្ទាទេ តែផ្កាយគ្រប់ដួងនៅតែសំខាន់សម្រាប់មេឃា

កុលាបខ្មៅ

"កុលាបខ្មៅជាឈ្មោះតំណាងឱ្យតួនារីរូបស្អាត តែមានបេះដូងពិសពុល យកស្នេហាធ្វើជាការសាកល្បង ប៉ុន្តែការពិតគ្រប់យ៉ាងកើតឡើងព្រោះតែគំនុំគំកួនរបស់មនុស្សអាក្រក់ បង្កើតឱ្យមានការភាន់ច្រឡំរាប់មិនអស់ ធ្វើឱ្យសក្កដាកំលោះអភិជន ព្យាយាមធ្វើបាបនិមលដែលជានារីស្លូតត្រង់ ដោយសារតែការយល់ច្រឡំ។ ប៉ុន្តែទីបំផុតចិត្តស្មោះត្រង់បរិសុទ្ធរបស់និមល ធ្វើឱ្យសក្កដាជឿជាក់ ហើយក៏លង់ស្នេហ៍កុលាបមួយទងនេះរហូតដល់ហ៊ានលះបង់គ្រប់យ៉ាងក្នុងជីវិតដើម្បីស្នេហ៍ស្មោះរបស់ពួកគេ។"

ដំណាក់កែវ

ផ្កាកែវ តែងតែរីកស្គុសស្គាយក្លិនពិដោរក្រអូបជ្រួតជ្រាបពេញបរិវេណ"ដំណាក់កែវ"គ្រប់ទិវារាត្រីប្រែជាក្រៀមស្វិតស្រពោន ក្រោយភូមិគ្រឹះនេះត្រូវបានគេបោះបង់ចោលច្រើនឆ្នាំនិងពុំដែលមាននរណាហ៊ានចូលក្បែរ។ វិញាណបុរសស្លៀកពាក់បុរាណម្នាក់តែងតែនៅការពារមិនឱ្យនរណាចូលមកបំពានដំណាក់ ហើយកាលណាបើមានជនណាមានបំណងអាក្រក់មកលើដំណាក់កែវជននោះរមែងស្លាប់តាយហោងគួរឱ្យតក់ស្លុតបំផុត។

វិស្សមការអំពិលអំពែក

វិស្សមកាលដ៏ខ្លីមួយ ប្រែក្លាយជាថ្ងៃដែលធ្វើឱ្យខ្ញុំចងចាំ ចាំរាល់ពាក្យសន្យាដែលសល់ត្រឹមសម្ដី ព្រោះអ្វីៗបានរសាត់បាត់ទៅតាមកម្លាំងទឹកសមុទ្រ ដែលបោកវិលវល់ពុំមានកោះត្រើយ។គ្រប់ទិនទិវា ខ្ញុំបន់ស្រន់សូមកុំមានពេលថ្ងៃ ឲ្យមានតែពេលយប់ ឱ្យខ្ញុំលន់លក់នៅក្នុងសុបិន ដែលមានគេនៅក្បែរ។