កំណត់ហេតុពណ៌ស្វាយ​ ភាគ១

បាក់ទឹកដោះ

"អំពីអ្នកនិពន្ធ សយ ស៊ីណា ទទួលជ័យលាភីលេខ១ ផ្នែកកំណាព្យ ចំណងជើង ""ក្រដាស"" ពីសមាគមប៊ិកកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ២០១៥។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ លោក ទទួលពានរង្វាន់អ្នកនិពន្ធឆ្នើមពី “ប្រលោមលោកសប្បាយ” ផ្នែកប្រលោម លោកខ្នាតខ្លី ក្រោមចំណងជើង ""ខ្មោចទាររបស់”។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៨ លោក ទទួលជ័យលាភីលេខ២ ផ្នែករឿងខ្លី ក្រោមចំណងជើង “រឿងនិទានអំពីម៉ែ” លើប្រធានបទ ""ការចងចាំអំពីអ្នកម្តាយ” ដែលរៀបចំឡើងដោយក្រុមហ៊ុន សប្បាយ។ បន្ថែមពីនេះ លោកបាននិពន្ធកំណាព្យ រឿងខ្លី ប្រលោមលោក ខ្នាតខ្លីបានមួយចំនួន រួមនឹងបានចូលរួមនិពន្ធភាពយន្តខ្នាតធំ ភាពយន្តភាគ ភាពយន្តខ្នាតខ្លី និងល្ខោនវិទ្យុបានមួយចំនួនតូចផងដែរ។ សូមឧទ្ទិសដល់ម៉ែ ជាព្រះដែលគាំទ្រស្នាដៃកូនយ៉ាងស្ម័គ្រស្មោះ"

រលកបោកខ្សាច់

រលកបោកខ្សាច់ ជាស្នាដៃដែលខ្ញុំបាននិពន្ធឡើង នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ ដើម្បីចូលរួមប្រលងប្រជែង យកពានរង្វាន់អក្សរសិល្ប៍ “ព្រះសីហនុរាជ” ហើយក៏ជាស្នាដៃដំបូងដែលខ្ញុំបានទទួលជ័យលាភី ហើយក៏អាចឱ្យខ្ញុំបានក្លាយទៅជាអ្នកនិពន្ធដែលមានការទទួលស្គាល់ពីសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរនៅក្នុងឆ្នាំនោះផងដែរ។ រលកបោកខ្សាច់ជាស្នាដៃដែលពោរពេញទៅដោយអនុស្សាវរីយនៃការចាប់ផ្តើមដំបូងរបស់ខ្ញុំ។ ស្នាដៃរឿង រលកបោកខ្សាច់ បានផ្លាស់ប្តូរជីវិតរបស់ខ្ញុំពីអ្នកនិពន្ធទន្សាយដ៏សាមញ្ញម្នាក់ដែលត្រឹមតែសរសេរដៃដាក់ជួលនៅតាមផ្ទះជួលនានា ឱ្យបានក្លាយទៅជាអ្នកនិពន្ធម្នាក់ដែលមានការទទួលស្គាល់ ហើយបានបោះពុម្ពសៀវភៅជាស្នាដៃរបស់ខ្លួនឯងជាលើកដំបូងបង្អស់។

កាពីទែនជីវិតភាគ ១

"នេះគឺជាដំណើរជីវិតរបស់ក្មេងស្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមក្មេងស្រីជាច្រើនផ្សេងទៀតដែលចាប់កំណើតឡើងនៅទីជនបទ។ នាងចេះមានក្តីស្រមៃតាំងពីតូច ហើយក្ដីស្រមៃនោះបានជំរុញឱ្យនាងខិតខំតតាំងនឹងភាពលំបាកក្នុងជីវិត។ ពេលវេលានៃកុមារភាពរបស់នាងក្លាយជាពេលវេលាដែលត្រូវតតាំងប្រឹងរស់ដូចមនុស្សធំពេញវ័យ វាខុសពីក្មេងដទៃផ្សេងទៀតជាច្រើនដែលអាចស្គាល់ពីរសជាតិជីវិតដ៏កក់ក្ដៅក្នុងរង្វង់ដៃថ្នាក់ថ្នមពីឪពុកម្ដាយ។ សភាពជីវិតដែលត្រូវទទួលមើលងាយមើលថោក ការរើសអើង ភាពភ័យខ្លាច អំពើហិង្សា សម្ពាធផ្លូវចិត្តយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ភាពជូរចត់ក្នុងជីវិតឯកជន និងបរាជ័យក្នុងរឿងស្នេហា។ នាងធំធាត់ឡើងជាមួយប្រយោគសំណួរមួយឃ្លា “តើខ្ញុំខុសអ្វីដោយគ្រាន់តែកើតមកជាកូនស្រី?” ប៉ុន្តែដូចដែលមនុស្សជាច្រើនក៏បានដឹង និងទទួលស្គាល់រួចមកហើយ។ គ្រប់រសជាតិនៃជីវិតដែលឆ្លងកាត់កន្លងមក វានឹងក្លាយទៅជាសោភ័ណរបស់ជីវិត។ គ្រប់គ្នាអាចជួបការលំបាកលើរឿងផ្សេងៗពីគ្នា ហើយបទពិសោធន៍ជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗក៏ជួយគូសឆ្លាក់ជីវិតគេក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នឱ្យមានភាពខុសគ្នាជាច្រើន។ មេឃខ្មៅងងឹតនឹងមានពេលមួយត្រឡប់មកជាភ្លឺឡើងវិញ។ ព្យុះភ្លៀងខ្លាំងយ៉ាងណាក៏គង់តែកន្លងហួសទៅដោយពេលវេលា។ ទីបំផុតគ្មាននរណាដែលធ្វើជាកាពីតែននៃជីវិតឱ្យយើងទេគឺមានតែយើងខ្លួនឯងហ្នឹង!"

អ័ព្ទ

រឿងហេតុអាក្រក់គ្របមកលើជីវិតខ្ញុំលើសលប់ពេក រហូតធ្វើឱ្យខ្ញុំមើលឃើញថាពិភពមួយនេះពោរពេញដោយភាពខ្មៅងងឹត ដោយសារភាពអយុត្តិធម៌ខ្ញុំសឹងតែបោះបង់ចោលពិភពមួយនេះទៅហើយ តែខ្ញុំភ្លេចថានៅមានមនុស្សមួយចំនួនមិនបានបោះបង់ខ្ញុំឡើយ។

អក្សរសិល្ប៍ បារាំង​សតវត្សទី២០

អក្សរសិល្ប៍បារាំង ជាចំណែកមួយដ៏សំខាន់ នៃការសិក្សាប្រវត្តិ នៃ គំនិត ទាំងឡាយ (l'histoire des idées) ដែលបានជំរុញពិភព លោកឲ្យដើរ ជាសន្សឹមៗឆ្ពោះ ទៅរកវឌ្ឍនភាពសង្គម និង ការយល់ដឹង អំពី អត្ថប្រយោជន៏ នៃ សេរីភាព ពោល គឺសេចក្តី ថ្លៃថ្នូរ របស់មនុស្ស ។ គឺនៅក្នុងន័យនេះហើយដែលខ្ញុំបានសម្រេច សរសេរ សៀវភៅនេះជាភាសាខ្មែរ សម្រាប់ឲ្យកូនខ្មែរពិចារណា អំពីតួនាទី និងសិទ្ធិ របស់មនុស្សម្នាក់ៗនៅក្នុងជីវិតជាទូទៅ និង នៅក្នុងសង្គមនីមួយៗ ។ កន្លងមក អ្នកប្រាជ្ញ ខ្មែរបានចងក្រងស្នាដៃជាច្រើន ដែលទាក់ទង នឹង វប្បធម៌បរទេស ដូចជា រឿង សាមកុក ឬ ស្រីហិតោបទេស ជាដើម ។ តាមរយៈប្រលោមលោក សម័យទំនើប និង សិក្សាកថាមួយចំនួន ព្រមទាំងការបកប្រែសៀវភៅបរទេសខ្លះៗ កវី និង អ្នកនិពន្ធខ្មែរ ក៏បាន នាំមកឲ្យខ្មែរយើង នូវឧបករណ៍ ជាច្រើនដែលបានផ្តល់ទៅឲ្យ វប្បធម៌ ខ្មែរយើងនូវលក្ខណៈ វិសេសវិសាល និងសម្បូណ៍បែបថែមទៀត ។ ទស្សនៈ ផ្សេងៗ ដែលខ្ញុំបានដកស្រង់ចេញ ពី ស្នាដៃ របស់ អ្នកនិពន្ធបារាំង យកមកវិភាគក្នុងសៀវភៅនេះ ទោះជាពុំបានច្រើនប៉ុន្មានក្តី ក៏ជាចំណែកមួយ នៃ គំនិតទាំងឡាយ ដែលបានធ្វើឲ្យពិភពលោក កាន់តែមានពន្លឺសម្រាប់ដោះ ស្រាយបញ្ហាមនុស្សជាតិ និង យល់ដឹងអំពីមូលលហេតុ នៃ អាថ៌កំបាំងនានាដែរ ។ លោក វ៉ាន់ឌី កាអុន កើតនៅថ្ងៃ ១៩ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤២ នៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ នៅស្រុកបារាំង (លោក ធ្វើការចិញ្ចឹម គ្រួសារយ៉ាង លំបាកលំបិន មុននឹងបានក្លាយទៅជាអ្នកកាសែត នៃ វិទ្យុបារាំង អន្តរជាតិ (Radio France Intematonitis) (ទៅ ថ្ងៃ ១ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ។ គឺនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ នោះហើយដែល លោក បាននិពន្ធសៀវភៅមួយ មានចំណងជើងថា Cambodige ouila politique sans les Cambodgiens “ប្រទេសកម្ពុជា ឬ នយោបាយ ដែលគ្មានការចូលរួមចំណែកពី ជនជាតិខ្មែរ បោះពុម្ពផ្សាយ នៅត្រីរស្មាន ឡារម៉ាតង់ (L'Harmattan) ។ នៅថ្ងៃ ១៩ កក្កដាឆ្នាំ ១៩៩៥ លោក បានសុំឈប់មួយរយះសិន ដើម្បីបញ្ចប់និក្ខេបបទ បណ្ឌិត ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនៅមហាវិទ្យាល័យ អក្សរសាស្ត្រ និង មនុស្សសាស្ត្រ នៅទីក្រុងនិស្ស “Nice ស្តីពី «ការពិបាករបស់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការសម្របខ្លួនទៅក្នុង បរិបទ នៃ ពិភពលោក សម័យទំនើប » (Contribution à l'etude du Cambodge et de ses difficultés dinsertion au monde moderne ) ។ នៅ ថ្ងៃ ៣០ មិនា ឆ្នាំ ១៩៩៧ លោក បានត្រឡប់មក ធ្វើការ នៅ វិទ្យុ បារាំង អន្តរជាតិ វិញរហូតដល់ ថ្ងៃ ២០ មិថុនា ឆ្នាំ ២០០៧ គឺ ថ្ងៃដែលលោកចូល និវត្តន៏ ។ នៅពេលនោះ លោកមានអាយុ ៦៥ ឆ្នាំ ។

មនោសញ្ចេតនា

ស្នាដៃទំនុកច្រៀងចុងក្រោយរបស់ខ្ញុំ តិ ខ្ញុំពីមុន និង រស់ជាខ្លួនឯង ដែលបានបង្ហាញពីការយល់ឃើញ និងការរំដោះខ្លួនពីទុក្ខកង្វល់ ក៏បង្ហាញថា គឹមកពីខ្លួនយើងផ្ទាល់តែប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនទាន់រឹងមាំ មិនទាន់ដឹងថា ខ្លួនឯងចង់បានអ្វីពិតប្រាកដ! ប៉ុន្តែនៅពេលដែលយើងយល់ពីខ្លួនឯង យើងកំដឹងថា យើងគួរតែនៅកន្លែងណា គួរតែធ្វើការអ្វី ហើយយើងពិតជាត្រូវការ សេរីភាពដើម្បីរស់នៅ ក្នុងពេលវេលាដែលនៅសល់!

និទាន៦

និទាន៦» ជាសៀវភៅប្រលោមលោកបែបរន្ធត់ ព្រឺព្រួចដំបូងរបស់សំណេរ ដែលជាការផលិតពីសំណាក់អ្នកសរសេររហូតដល់ទៅ៦នាក់ ប្រុងប្រៀបស្តាប់រឿងរបស់ពួកយើងឬនៅ? យើងមានរឿងជាច្រើន ចង់និទានប្រាប់អ្នក.

ផ្កាត្បូងទទឹម

នាងមិនបានដឹងឡើយថា នៅពេលដែលនាងដកកូនរុក្ខជាតិនោះមកដាំ ជីវិតរបស់នាងនឹងត្រូវផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុងនោះទេ។ នាងពិតជាត្រូវស្លាប់មែនទេ ប្រសិនបើផ្កានោះស្រពោន ហើយរលួយ?ប្រសិនបើប្អូនមានឧបករណ៍ បង្វិលពេលវេលា តើប្អូននឹងបង្វិលទៅអតីតកាល ឬក៏អនាគត?

និស្ស័យ

ព្រាយក្តាមស្រងែ

មហិច្ឆិតាលោភលន់ឥតព្រំដែន ធ្វើឱ្យមនុស្សក្បត់ឧត្តមគតិខ្លួនឯង ។ -មាសប្រាក់ ត្បូងពេជ្រកែវកង គឺជាស្ពានចំលងទៅកាន់អំនាច ។ - ស្នេហាដ៏តគ្គលាហលដូចភ្លើងចំបើង គឺជារូបមន្តថោកទាប នាំទេវ ដល់ការចងអាឃាតគ្នា តាមរយៈបេះដូង និង បេះដូង ។ របស់ទាំងអស់នេះហើយ ដែលខ្ញុំត្រូវរើសយកមកធ្វើជាប្រធានបទ នៃ កូនប្រលោមលោកដ៏អភ័ព្វរបស់ខ្ញុំនៅពេលនេះ ។​ បានជាថាអភ័ព្វ ! ព្រោះវាចាប់កំនើតឡើងពីទឹកខ្មៅលាយនឹងទឹកភ្នែក របស់ខ្ញុំ ។ តែទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏រឿងនេះបានទៅជាគ្រឿងលំហែ អារម្មណ៍មួយ ក្នុងពេលដែលសង្គមជាតិយើងកំពុងជួបប្រទះនូវវិបត្តិស្វែង រកអំនាចនេះ ។

នភាល័យ ភាគ១

"បើចែកមិនដាច់ពីពាក្យថាអាណិត និងស្រឡាញ់គឺយើងនៅមិនទាន់ស្គាល់បេះដូងរបស់ខ្លួនឯងទេ។ ក្ដីអាណិតមិនមែនជាក្ដីស្រឡាញ់ ហើយក្ដីស្រឡាញ់ក៏មិនអាចជំនួសបានដោយក្ដីអាណិត។ កុំប្រើបេះដូងស្រពេចស្រពិលសម្រេចក្ដីស្នេហា ពាក្យស្រឡាញ់ជាពាក្យពីរម៉ាត់យ៉ាងខ្លីក៏ពិតមែន តែអាចបង្កើតការឈឺចាប់យ៉ាងវែងអន្លាយ និងដល់មនុស្សច្រើនរាប់មិនអស់។"

ត្រ័យទ្វារ ប្រអប់ខ្មៅ

ប្រអប់ខ្មៅកញ្ចាស់មួយ ដែលបានលាក់ទុកក្នុងបន្ទប់ក្រោមដីយ៉ាងសម្ងាត់ វាជារបស់មួយដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាប្រាថ្នាចង់បាន ប៉ុន្តែវាបែរជាក្លាយជារបស់មានវិញ្ញាណដែល លងបន្លាចអ្នក រហូតធ្វើឱ្យអ្នកគិតថានេះជាកំហុសយ៉ាងធំមួយ​ ដែលអ្នកបានប៉ះពាល់ពាក់ព័ន្ធនឹងវា។