ប្រវត្តិរូបសង្ខេប
សម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ជួន ណាត
(ជោតញ្ញាណោ)
សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត កើតនៅថ្ងៃទី 11 ខែមីនា ឆ្នាំ1883 នៅភូមិកំរៀង ស្រុកគងពិសី ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ក្នុងគ្រួសារកសិករ។ ព្រះបិតាឈ្មោះ ជួន និងព្រះមាតាឈ្មោះ យក់។ មានបងប្អូន 2នាក់ គឺ អង្គសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ និងលោកជួន នុត។
នៅអាយុ 12 ឆ្នាំ ត្រូវបានយកទៅរៀនអក្សរសាស្ត្រខ្មែរនៅវត្តពោធិព្រឹក្ស ខេត្តកណ្តាល។ បន្ទាប់មកអាយុ 14 ឆ្នាំ បានបួសជាសាមណេរ ហើយបន្តរៀនសូត្រភាសាបាលី និងព្រះបរិយត្តិធម៌។ នៅអាយុ 21 ឆ្នាំ បានឧបសម្បទាជាភិក្ខុ នៅវត្តពោធិព្រឹក្ស ហើយទទួលព្រះនាមជោតញ្ញាណោ។ ព្រះអង្គបានសិក្សាភាសាបាលី និងបរទេស ដូចជា សំស្ក្រឹត បារាំង សៀម លាវ អង់គ្លេស និងវៀតណាម។
សម្តេចទ្រង់គឺជាព្រះសង្ឃដែលឆ្នើមខាងការសិក្សា និងសមត្ថភាពភាសា។ ឆ្នាំ1913 បានប្រឡងជាប់ប្រយោគជាន់ខ្ពស់បំផុតសម័យនោះ។ ឆ្នាំ1915 ត្រូវបានតែងតាំងជាសាស្ត្រាចារ្យនៅសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់។ ក្នុងឆ្នាំ1922–1923 ទ្រង់ត្រូវបានអញ្ជើញទៅសិក្សានៅសាលាបារាំងសែស ចុងបូព៌ា ប្រទេសវៀតណាម ដើម្បីបន្ដការសិក្សាភាសាសំស្ក្រឹត និងអក្សរសិលាចារឹក។
សម្តេចជាអ្នកឧក្រិដ្ឋប្រកបដោយបរិសុទ្ធធម៌ និងបំផុសសាសនាឱ្យរុងរឿង។ ក៏ជាអ្នកគ្រប់គ្រងការអប់រំព្រះសាសនាខ្មែរដ៏អស្ចារ្យមួយរូបដែលប្រជាជនខ្មែរគួរចងចាំ។
ស្នាដៃរបស់សម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ជួន ណាត
(ជោតញ្ញាណោ)
1. បង្កើតសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ – ដែលបច្ចុប្បន្នគឺជា ពុទ្ធិកវិទ្យាល័យ នៅភ្នំពេញ។
2. បង្រៀននិងផ្សព្វផ្សាយភាសាបាលី – ទ្រង់ជាសាស្ត្រាចារ្យឧត្តមដែលបានបង្រៀនភាសាបាលី ដល់ព្រះសង្ឃយុវជនជាច្រើន។
3. សរសេរ និងបកប្រែគម្ពីរ – សម្តេចបានសរសេរ និងបកប្រែគម្ពីរព្រះធម៌ជាច្រើនជាពិសេសពីភាសាបាលី មកជាភាសាខ្មែរ ដើម្បីអោយងាយស្រួលក្នុងការសិក្សាសាសនធម៌។
4. តែងសុភាសិត និងអត្ថបទធម៌ – មានការតែងសម្រួលសុភាសិត និងអត្ថបទធម៌សំខាន់ៗមួយចំនួន ដើម្បីឲ្យសាធារណជនយល់ច្បាស់ពីសាសនធម៌។
5. ជាម្ចាស់គំនិតសាងសង់រចនាសម្ព័ន្ធសាសនា – ទ្រង់បានចូលរួមជួយសាងសង់ និងស្ដារឡើងវិញនូវវត្តអារាមជាច្រើន ក្រោយសង្គ្រាម។